ربع رشیدی در جهت جهانی شدن

با مشارکت باستان شناسان آلمانی و شروع فصل سوم کاوش ها در شهرک دانشگاهی ربع رشیدی تبریز، این مجموعه تاریخی 700 ساله در جهت ثبت در فهرست یونسکو و جهانی شدن قرار گرفته است.

ربع رشیدی در جهت جهانی شدن

ایرنا: پس از امضای تفاهم نامه چهارجانبه توسط میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی،شهرداری تبریز، دانشگاه هنر اسلامی و موسسه باستان شناسی آلمان، فصل سوم کاوش ها در مجموعه شهرک دانشگاهی تاریخی ربع رشیدی تبریز به تازیگی توسط کاوشگران ایرانی و بین المللی شروع شده است.

مجموعه تاریخی شهرک دانشگاهی ربع رشیدی در سال 1354 شمسی با شماره 943 در فهرست آثار ملی کشورمان به ثبت رسیده است؛ همچنین وقف نامه ربع رشیدی یکی از معدود آثار ایرانی ثبت شده در فهرست میراث یونسکو است.

در 2 فصل کاوش های اجرا شده در شهرک تاریخی دانشگاهی ربع رشیدی، باقیمانده آثاری از دوران ایلخانی، کشف و تعیین شد که کاشیکاری های زیبای مسجد کبود که آن را به نام فیروزه اسلام در جهان معرفی نموده است، ریشه در فعالیت کارگاه های سفال و کاشی سازی ربع رشیدی دارد.

این مطالعات همچنین نشان داد که آثار شهرک دانشگاهی ربع رشیدی سه متر پایین تر از سطح فعلی اراضی این سایت تاریخی و باستانی قرار گرفته است.

ربع رشیدی کجاست؟

خرابه های ربع رشیدی، باقیمانده شهرک علمی و دانشگاهی زمان غازان خان ایلخانی است که توسط وزیر نامی ایران - خواجه رشید الدین فضل ا… همدانی - در سال 700 هجری قمری در شمال شرق باروی شهر تبریز در محله رشیدیه ساخته شد؛ این دانشگاه شامل چهار دانشکده در چهار طرف بود و شهرت آن به نام ربع رشیدی برگرفته از نام اربع یا عدد چهار عربی است؛ براساس مستندات تاریخی این شهر بیش از 30 هزار خانه، حجره و دیگر بناهای شهری داشته است.

این شهرک در دوران اوج حیات خود، مورد مراجعه مستقیم دانشمندان معروف جهان و از جمله پزشکان و محققین یونان، رم، مصر، چین و دیگر ممالک آن روز آسیا و اروپایی قرار می گرفت.

بر اساس منابع تاریخی، محله رشیدیه یا رشیدآباد دارای سه بخش ربع رشیدی، ربظ و شهرستان بوده است؛ شهرستان شامل باغات و نهرهای شهر، ربظ محله مسکونی و بناهای عام المنفعه مثل مسجد، حمام و بازار و ربع رشیدی محل بناهای دانشگاهی، مسجد زمستانه و تابستانه و حوزه های علوم اسلامی بوده است؛ دانشکده پزشکی، کتابخانه بسیار بزرگ و مقبره خود خواجه رشید که از آن به عنوان جفت گنبد سلطانیه نام برده می گردد، در ربع رشیدی وجود داشت.

خواجه رشیدالدین در سال 718 هجری قمری و در زمان سلطان ابوسعید ایلخانی کشته و جنازه او در مقبره اش دفن می گردد؛ پس از وی ربع رشیدی روبه ویرانی می نهد، سپس پسرش خواجه غیاث الدین کوشش می نماید، دوباره ربع رشیدی را آباد کند، اما وی نیز به سرنوشت پدر مبتلامی گردد.

در دوران صفوی و در سال 1019 هجری قمری (شاه عباس بزرگ) برای جلوگیری از حمله عثمانی، یک قلعه از مصالح شنب غازان خان (مقبره غازان خان) و گورستان های تاریخی تبریز و مصالح ربع رشیدی برای حاکم تبریز ساخته می گردد؛ بنایی که امروزه از آن به عنوان قلعه رشیدی یاد می گردد، همان قلعه دوران صفوی است و تا پیش از کاوش های امسال باستان شناسان هیچ نشانی از معماری دوره ایلخانی در این محوطه کشف نشده بود.

ثبت جهانی وقف نامه ربع رشیدی، سرشروعی برای احیای یک شهرک دانشگاهی 700 ساله

وقف نامه این مجتمع در خردادماه 1386 در نشستی که از 21 تا 25 خرداد در یونسکو برگزار گردیده، به همراه شاهنامه بایسنقری در فهرست میراث مستند این سازمان ثبت شد.

از آذر ماه سال 1381 شعبه بنیاد ایران شناسی در آذربایجان شرقی مامور آنالیز وقفنامه ربع رشیدی گشت و معلوم شد که وقفنامه ربع رشیدی فراتر از یک وقفنامه معمولی بوده و در واقع یک نظامنامه دقیق و مفصل تشکیلاتی و برنامه ریزی شده در زمینه های مدیریت آموزشی ، برنامه ریزی شهری و مسائل انگیزشی و رفاهی برای یک شهر دانشگاهی است که اولا در هر زمانی قابل تحقق و پیاده شدن است و در عین حال سخن از مجموعه ای بسیار منظم و پیشرفته است.

اگر شواهد و مستندات تاریخی نبود، استنباط میشد که طرح ساخت شهرک دانشگاهی ربع رشیدی، یک پدیده دست نیافتنی در آنروز بوده و یا احتمالا بخشی از آن به مرحله عمل رسیده بود؛ ولی نه تنها وقفنامه به صورت گزارش گونه است و نشان میدهد که خواجه رشید الدین فضل الله پس از طراحی و احداث مجموعه آنرا نوشته، بلکه مکاتبات رشیدی و گزارش ده ها مورخ و مستشرق معروف و منظومه زیبای اوحدی مراغه ای که ربع رشیدی را از نزدیک دیده و تحت تاثیر آن شعر خود را سروده، حاکی از تحقق چنین مجموعه عظیمی تحت تاثیر نیات اصلاحی غازان خان و اهتمام خواجه رشیدالدین فضل الله بوده است.

در بهمن ماه 1381 در جریان سفر دکتر حبیبی، دفتر مطالعات ربع رشیدی در شعبه ایران شناسی استان آذربایجان شرقی تاسیس و با مساعدت اقتصادی و تجهیزاتی استانداری کار خود را با 2 هدف 1) گرد آوری کلیه منابع ، اطلاعات و تحقیقات انجام یافته در خصوص ربع رشیدی و 2) جمع بندی و ارائه یک تصویر روشن جهت فرضیه سازی برای احیاء مجموعه، شروع کرد.

نکته حایز اهمیت این است که ربع رشیدی هنوز هم موضوع مطالعات محافل علمی جهانست و مسئول شعبه ایران شناسی چین که مقاله ای با عنوان نقش خواجه رشید الدین در گسترش چین شناسی در همایش ایران شناسی در خرداد 1381 ارائه نمود، اظهار کرد که پرونده مطالعات ربع رشیدی در این مرکز همیشه گگردده است.

بسه سال قبل نیز در مجله اوقاف کشور کویت ، یک مقاله 27 صفحه ای در خصوص ربع رشیدی ترجمه و به چاپ رسید و در سال 2002 ، خاتمه نامه فوق دکترای خانم بیرگیت هوفمن در کشور آلمان در خصوص ربع رشیدی در قالب کتاب منتشر شده و ترجمه آن توسط خانم بحرالعلومی از سوی کتابخانه مجلس شورای اسلامی زیر چاپ می باشد.مشارکت موسسه باستان شناسی آلمان در کاوش های ربع رشیدی

19 مهرماه 1395 بود که خبر مشارکت موسسه باستان شناسی آلمان در کاوش های باستانشناسی مجموعه تاریخی شهرک دانشگاهی ربع رشیدی در رسانه های آذربایجان شرقی منتشر شد که نشان از صندلی بین المللی این مجموعه ارزشمند داشت.

در واقع امضای تفاهم نامه سه جانبه میان موسسه باستان شناسی آلمان با سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و دانشگاه هنر اسلامی تبریز در زمینه انجام مطالعات میراث فرهنگی ایران، سرشروع انجام کاوش های باستان شناسی در ربع رشیدی بود.

در آن موقع اعلام شد که موسسه باسنا شناسی آلمان در راستای طرح های مطالعاتی تبریز 2018 و بحث پروژه های راهبردی مجموعه تاریخی ربع رشیدی با ارسال کارشناسان متخصص و صاحب نظر در حوزه باستان شناسی و زمین شناسی برای پیشرفت روند مرمتی این پروژه این اداره کل را همراهی می نماید.

استفاده از روش های نوین و فن آوری های روز و تجربه های کارشناسان متخصص در امر احیا و مرمت آثار تاریخی توسط کارشناسان موسسه باستانشناسی آلمان در فصل سوم کاوش های باستاشناسی ربع رشیدی از جمله دستاوردهای امضای تفاهم نامه فوق الذکر بود که گفته می گردد موجب تسریع در روند احیای این مجموعه به عنوان یکی از زیباترین و باشکوه ترین آثار تاریخی به جا مانده در ایران خواهد شد.

با این نگاه بود که آبان ماه 1395 سمپوزیم باستان سنجی با حضور هئیت آلمانی در محل دانشگاه هنر اسلامی تبریز به منظور آماده سازی مقدمات پروژه مرمتی مجموعه تاریخی ربع رشیدی به عنوان نخستین دانشگاه جهان برگزار گردید.

همان زمان مدیرکل مؤسسه باستانشناسی آلمان در جریان بازدید از مجموعه تاریخی، فرهنگی ربع رشیدی در جریان آخرین یافته های کاوش های باستان شناسی محوطه ربع رشیدی قرار گرفت تا به این ترتیب طرح مرمت و احیای شهرک دانشگاهی 700 ساله ربع رشیدی وارد مرحله کاوش گردد که این روند تا به امروز با حضور باستان شناسان آلمانی ادامه داد.

هزینه کرد 5 میلیارد تومانی برای کاوش های باستانشناختی در ربع رشیدی

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی در این ارتباط به ایرنا گفت: احیای دانشگاه باستانی ربع رشیدی با بیش از 700 سال قدمت، یکی از مطالبات مردم تبریز و آذربایجان بود که با انتخاب تبریز از طرف سازمان کشورهای اسلامی به عنوان پایتخت گردشگری کشورهای اسلامی در سال 2018، این طرح در ردیف طرح های ملی قرار گرفت.

مرتضی آبدار از تخصیص و هزینه کرد 25 میلیارد ریال اعتبار برای کاوش در محوطه شهرک دانشگاهی ربع رشیدی در سال گذشته اطلاع داد و اضافه کرد: امسال نیز همین میزان اعتبار برای ادامه کار اختصاص یافته است.

وی اضافه کرد: مدیریت پژوهشی میراث فرهنگی آذربایجان شرقی و پژوهشگاه ملی میراث فرهنگی کشور بر اقدامات باستان شناسی در این مجموعه نظارت دارد.

وی با بیان اینکه فصل اول و دوم کاوش های مجموعه ربع رشیدی با حضور باستان شناسان آلمانی، سال گذشته به اتمام رسید، اظهار کرد: فصل سوم کاوش ها در این مجموعه نیز تا خاتمه امسال به اتمام می رسد و دو فصل خاتمهی کار نیز در سال آینده شروع می گردد.

مدیرکل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی از ثبت ملی محدوده تاریخی مجموعه ربع رشیدی به عنوان پایگاه ملی اطلاع داد و اضافه کرد: 90 درصد از آزادسازی ابنیه ای که از گذشته در محوطه این مجموعه تاریخی ساخته شده بود، اجرا شده و در مالکیت اداره کل میراث فرهنگی استان قرار گرفته است.

آبدار اضافه کرد: تاکنون افزون بر 20 میلیارد تومان اعتبار برای تملک اراضی محدوده شهرک دانشگاهی ربع رشیدی که ساخت و ساز شهری در آنها نجام گرفته، هزینه شده است.

وی همچنین از تاسیس اولین بانک سفال و کاشی کاری در محوطه این مجموعه با همکاری اداره کل میراث فرهنگی آذربایجان شرقی و شهرداری منطقه یک تبریز اطلاع داد.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی اظهار داشت: تاسیس کارگروه بین المللی میراث مکتوب ربع رشیدی، متشکل از متخصصان و پژوهشگران ایرانی و بین المللی و تدوین نسخه های مکتوب شناسایی شده نیز از دیگر اقدامات در راستای حفظ میراث مکتوب این مجموعه به شمار می آید.

وی یادآوری کرد: کوشش می گردد در برنامه های آینده راهکاری نیز برای بازدید گردشگران داخلی و خارجی از مجموعه تاریخی شهرک ربع رشیدی ارائه گردد.

شهرک دانشگاهی ربع رشدی تبریز در قرن هشتم و به همت خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی، وزیر غازان خان و یکی از دانشمندان و نویسندگان برجسته آن عصر در شمال شرق تبریز بنیان قرار گرفت که در آن به هفت زبان زنده جهان تدریس می شد؛ عرصه مجموعه ربع رشیدی تبریز 13 هکتار است.

منبع: توریسم آنلاین

به "ربع رشیدی در جهت جهانی شدن" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "ربع رشیدی در جهت جهانی شدن"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید